مروری آکوستیکی بر کاسه‌های تبتی

نویسنده: وداد فامورزاده.

شاید در یک فیلم کلاسیک، صحنه‌ای از یک شب‌نشینی پرتجمل را دیده باشید که کسی گیلاس نوشیدنی خود را بر می‌دارد انگشت خود را در آن خیس می‌کند و با حرکتی دایروی به دور لبه گیلاس می‌گرداند و صدایی دلنشین از گیلاس بر می‌آید. شاید این صحنه را در فیلمی علمی تخیلی (Sci-fi) دیده باشید. شاید کنجکاو شده باشید و خودتان کمی آب در یک گیلاس کریستال ریخته و تلاش کرده باشید این صدای دل نشین را تجربه کنید، همچون یک بازی کودکانه. اگر این کار را نکرده‌اید، همین امروز گیلاس کریستالی بردارید و لرزش آن را زیر انگشتان خود لمس کنید و به صدای آن گوش فرا دهید. آوایی آرامش‌بخش و درمانگر در وجود خود حس می‌کنید.

این صدا را در فیلم پرطرفدار سال ۲۰۱۳ یعنی «گرانش» (Gravity) شنیده‌اید. این صدا به گوش شما آشناست، قبل از «گرانش» این صدا را در فیلمهای هری‌پاتر، پرومتئوس (Prometheus)، پارک منسفیلد (Mansfield park)، جنگ ستارگان دو و چهار شنیده‌اید.اما این صدا برایتان بسیار آشناتر از آن است که در چند فیلم به گوش‌تان رسیده باشد. چرا؟

به عقب‌تر بر می‌گردیم: ژانویه ۱۷۶۲ در لندن هستیم. بنجامین فرانکلین که او را پدر و بنیانگذار ایالات متحده‌ی آمریکا می‌دانند و امروز تصویر او را بر روی اسکناس‌های صددلاری می‌بینید، فیلسوف و نظریه‌پرداز سیاسی، دانشمند و موسیقی‌دان، آنچنان شیفته‌ی این پدیده شده که پس از دیدن چند اجرا که در آن نوازنده به وسیله گیلاس‌های زیادی نغمه‌ای رامی‌نوازد، تصمیم به ساختن‌ سازی مخصوص به خود می‌گیرد. ژانویه سال ۱۷۶۲ اولین اجرا توسط این ساز جدید است. او اسم این ساز را آرمونیکا Armonica می‌گذارد که برگرفته از کلمه و مفهوم هارمونی (هم‌آوایی) است.

ده استوانه‌ی شیشه‌ای که از کریستال ساخته شده است و اندازه‌های متفاوتی دارند از کوچک تا بزرگ به دور یک محور افقی می‌چرخند و نوازنده با لمس هر یک از آنها یک نت موسیقایی را به صدا در می‌آورد. گالیله نیز در سال ۱۶۳۸ در نوشته‌های خود به این پدیده‌ی فیزیکی اشاره می‌کند، ولی این بنجامین فرانکلین است که یک دهه بعد به آن معنایی موسیقایی می‌بخشد تا جایی که بتوان نغمه‌ای را با این صدای مسحور‌کننده‌ی گیلاس‌های کریستال نواخت. جادوی این صدا موتسارت را نیز مسحور می‌کند. او در سال ۱۷۹۱ یک قطعه دو بخشی (Rondo & Adagio) آرام و تند، برای این ساز می‌نویسد. شاید بخشی از این قطعه را در فیلم میلوش فورمن (MilosForman) که از زندگی موتسارت ساخته شده، شنیده باشید. دونیزتی (Donizetti) نیز در سال ۱۸۳۵ در اپرای عروس لامرمور (the bride of Lammermoor) از این ساز استفاده می‌کند.

 { در صورتی که علاقمند به خواندن این مطلب به طور کامل هستید، می‌توانید آن را به صورت pdf از اینجا دریافت کنید }

دیدگاه شما چیست؟